Ίσα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα για τους μετανάστες/τριες

Τα ζητήματα αυτά ήρθαν στο προσκήνιο μετά από πολύχρονους αγώνες του μεταναστευτικού κινήματος. Με αυτήν την έννοια, η συγκεκριμένη πρόταση, μπορεί να αποτελέσει μια πρώτη δικαίωση αυτών των αγώνων, αλλά αυτό θα κριθεί από την τελική διαμόρφωση του νόμου, και κυρίως από τις αλλαγές και τις βελτιώσεις που είναι απαραίτητες για να αρθούν οι περιορισμοί, οι εκπτώσεις και οι αποκλεισμοί που υπάρχουν στην πρόταση.

Το κείμενο που μέχρι σήμερα (Ιανουάριος 2009) έχει δοθεί στην δημοσιότητα, κάνει βασικές παραδοχές και αναγνωρίζει αυτονόητα δικαιώματα, που κινούνται στο όριο του ευρωπαϊκού μέσου όρου, όπως το δικαίωμα συμμετοχής στις τοπικές εκλογές και η θέσμιση διαδικασίας για την υπό προϋποθέσεις απόκτηση ιθαγένειας για τους μετανάστες δεύτερης γενιάς.

Το ζήτημα της ένταξης των μεταναστών και της πολιτικής συμμετοχής τους, αφορά άμεσα και τον Δήμο Αθηναίων και αυτό γιατί στη διοικητική περιφέρεια του ζουν εδώ και χρόνια πολυάριθμές μεταναστευτικές κοινότητες  παρατηρούνται οξυμένα φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού μεταναστών και απουσίας δομών υποδοχής και ένταξης σε περιοχές του Δήμου, όπως το κέντρο της Αθήνας, που οδηγούν σε έναν φαύλο κύκλο εκμετάλλευσης, στέρησης δικαιωμάτων και υποβάθμισης της ποιότητας ζωής

Ο Δήμος Αθηναίων, όντας ο μεγαλύτερος και πιο κεντροβαρής δήμος της χώρας, μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο (θετικό ή αρνητικό, ανάλογα με τον συσχετισμό δύναμης) στα ζητήματα ένταξης και να λειτουργήσει ως παράδειγμα

Η Ανοιχτή Πόλη έχει τοποθετηθεί επανειλημμένα ενάντια στο ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία, τα φαινόμενα αποκλεισμών και την καταστολή. Παράλληλα έχει προτείνει στο Δήμο σειρά μέτρων που μπορούν να αναστρέψουν τη σημερινή κατάσταση, με κύριους άξονες την ενίσχυση των προνοιακών υποδομών, την πολιτική συμμετοχή των μεταναστών στην καθημερινή ζωή της πόλης και την συστηματική μέριμνα των υπηρεσιών του Δήμου για την αναβάθμιση των υποβαθμισμένων περιοχών της Αθήνας (μεταξύ άλλων καθαριότητα, απόδοση δημόσιων χώρων στους κατοίκους, έργα πρασίνου).

Στο παρόν τεύχος, ανοίγουμε με τη σειρά μας, το διάλογο σχετικά με τα ζητήματα της ιθαγένειας και της συμμετοχής των μεταναστών στις τοπικές εκλογές, φιλοξενώντας απόψεις ειδικών και συλλογικοτήτων.

Λούις Βαλέντσια, Γιώργος Μανιάτης: Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών

Το νομοσχέδιο για την παροχή ιθαγένειας στα παιδιά μεταναστών και πολιτικών δικαιωμάτων σε μετανάστες μακράς διαμονής είναι ένα ουσιαστικό βήμα για την ελληνική πραγματικότητα. Γνωρίζοντας πώς έχει αντιμετωπιστεί το μεταναστευτικό ζήτημα τα προηγούμενα χρόνια  αλλά και πρόσφατα, έχουμε να πούμε τα εξής:

Μέχρι τώρα οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ αντιμετώπιζαν το ζήτημα με την ρατσιστική αντίληψη ότι για να είσαι πολίτης αυτής της χώρα πρέπει να έχεις γεννηθεί από έλληνες πολίτες, ενώ η επιθυμία κάποιου/ας να πάρει την ελληνική ιθαγένεια ερχόταν αντιμέτωπη με ένα σύστημα πολιτογράφησης που ήταν εντελώς αδιαφανές, εισπρακτικό και περιοριστικό.

Ωστόσο, πρέπει να τονίσουμε ότι παρότι σημαντικό βήμα που αναγνωρίζει επιτέλους την ύπαρξη των παιδιών μεταναστών τη στιγμή που γεννιέται ήδη η 3η γενιά, το νομοσχέδιο εξαιρεί μεγάλο μέρος μεταναστών/τριών και διαιωνίζει ανισότητες που οφείλονται στην σκληρή μεταναστευτική πολιτική και την απροθυμία νομιμοποίησης των μεταναστών που επί χρόνια ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα.

Επιπλέον πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι η ιθαγένεια αποτελεί μέρος μόνο του προβλήματος και ότι δεν αποτελεί πανάκεια. Το παράδειγμα των γαλλικών προαστίων αποδεικνύει ότι δεν αρκεί η τυπική αναγνώριση των δικαιωμάτων, αν η ανισότητα εξακολουθεί να διευρύνεται, αν οι διακρίσεις διαιωνίζονται, αν  η μεταναστευτική νεολαία εξακολουθεί να δέχεται πρώτη την πίεση της ανεργίας, του αποκλεισμού, της αστυνομικής αυθαιρεσίας.

Τέλος, πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι η μονοπώληση της συζήτησης στο θέμα της ιθαγένειας καλύπτει τις προθέσεις σκληρής αντιμετώπισης του μεταναστευτικού ζητήματος που έρχονται από Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη. Βλέπουμε ότι πίσω από προφάσεις φιλανθρωπίας, οργανώνονται απελάσεις σε ανασφαλείς χώρες, ότι παραμένει η αθλιότητα των στρατοπέδων κράτησης και ότι στα σύνορα με την συμμετοχή της Frontex μια σύγχρονη στρατιωτική μηχανή αναλαμβάνει δράση ενάντια στις φουσκωτές βάρκες των προσφύγων. Την ίδια στιγμή η κινδυνολογία γύρω από το μεταναστευτικό και η χαρακτηριστική ανοχή της αστυνομίας έχει ενθαρρύνει τη ρατσιστική και παρακρατική βία που έχει βάλει στο στόχαστρο μετανάστες και χώρους αλληλεγγύης. Είναι λοιπόν ακόμη πολλά βήματα να γίνουν...

Δημήτρης Χριστόπουλος, Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Επ.  Καθηγητής Πάντειο Πανεπιστήμιο

Για πρώτη φορά, μετά από σχεδόν ένα αιώνα, στην Ελλάδα συζητιέται το «ποιος (μπορεί να) είναι έλληνας πολίτης». Στη χώρα αυτή, μέχρι και πριν μια δεκαετία συζητιόταν μόνο το «ποιος δεν μπορεί να είναι έλληνας πολίτης». Θυμίζω ότι το άρθρο 19 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας που προέβλεπε την αφαίρεση της ιθαγένειας των «αλλογενών» καταργήθηκε μόλις το 1998, ύστερα από μια μακρά ιστορία γενεών κατά την οποία το ελληνικό κράτος εκκαθάρισε τον ελληνικό λαό από τα μιάσματά του, είτε αντιφρονούντες ως τη μεταπολίτευση, είτε μειονοτικοί.

Για το λόγο αυτό και μόνο η αλλαγή του ερωτήματος είναι μια τομή. Οι απαντήσεις που θα δοθούν στο νέο ερώτημα θα δοκιμαστούν στον χρόνο και είναι δεδομένο ότι διαρκώς θα επιδέχονται νέες προσθήκες είτε από τα δεξιά είτε από τα αριστερά ανάλογα με τις εκάστοτε κυβερνητικές επιλογές και διεκδικήσεις είτε προς την κατεύθυνση συμπερίληψης, είτε προς την κατεύθυνση αποκλεισμού.

Για το λόγο αυτό, η συγκυρία που βιώνουμε στις αρχές του 2010 είναι κρίσιμη: όπως ακριβώς είναι κρίσιμη για την ακροδεξιά της φυλετικής καθαρότητας και για τις νέο-συντηρητικές πολιτικές που θέλουν τους μετανάστες μέτοικους που απλώς υπάρχουν για να εργάζονται χωρίς πολιτικό λόγο. Για τους ίδιους λόγους, η συγκυρία είναι κρίσιμη στην προοπτική της χειραφέτησης, της κοινωνικής και πολιτικής συμμετοχής, εν τέλει της προοπτικής της ίδιας της δημοκρατίας.
Υστερόγραφο: Η δημοκρατική αρχή επιβάλλει την εξίσωση αυτών που έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν με αυτούς που έχουν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι. Η λογική διάσπασης του εκλογικού σώματος στις τοπικές εκλογές σε δύο τμήματα θέτει και επί της αρχής προβλήματα, αλλά κυοφορεί επιπλέον δυσάρεστες καταστάσεις σε μια τοπική αυτοδιοίκηση που βρίθει πελατειακών σχέσεων ανάμεσα στους ισχυρούς τοπικούς παράγοντες και ψηφοφόρους που δεν θα έχουν τη δυνατότητα να βρεθούν στη θέση των παραγόντων αυτών.

Μίλτος Παύλου, Εθνικό Παρατηρητηρίο του Ρατσισμού και της Ξενοφοβίας ΕΝΩΣΗ ΚΕΜΟ/iRED & Άννα Τριανταφυλλίδου,  επ. καθηγήτρια Δ.Π.Θ, ερευνήτρια ΕΛΙΑΜΕΠ.

Μετά από χρόνια ξενοφοβικής μεταναστευτικής πολιτικής η Ελλάδα συγκαταλέγεται ανάμεσα στη μικρή μειοψηφία των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εμποδίζουν τη συμμετοχή όλων των μεταναστών στη δημόσια ζωή. Στις μισές ευρωπαϊκές χώρες οι μετανάστες ψηφίζουν, ενώ στο 18% ψηφίζουν, αλλά και εκλέγονται στις τοπικές εκλογές. Η απουσία δυνατότητας συμμετοχής στις τοπικές εκλογές, αποτελεί ένα σοβαρό δημοκρατικό έλλειμμα κυρίως για τις χώρες εκείνες στις οποίες οι μετανάστες αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι του εργατικού δυναμικού, της χειρωνακτικής εργασίας και των υπηρεσιών.
[…]

Όταν παραχωρηθεί το δικαίωμα ψήφου στους μετανάστες μακροχρόνιας διαμονής στην Ελλάδα, η Ελλάδα απλά θα ενταχθεί στην πλειοψηφία των δημοκρατικών χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι μετανάστες ψηφίζουν και εκλέγονται στις δημοτικές εκλογές.

[…]Ο περιορισμός του δικαιώματος του εκλέγεσθαι, ελληνική πρωτοτυπία εάν ψηφιστεί ως έχει, μπορεί να αποβεί εξαιρετικά προβληματικός στην πρακτική εφαρμογή του. Κινδυνεύει να δημιουργήσει δημότες 2 κατηγοριών, ενώ μπορεί να οδηγήσει και σε πρακτικά προβλήματα νομιμοποίησης και διαδικασίας (πχ. δυσχέρεια στον ορισμό αντιδημάρχων αλλά και νομιμοποίηση δημάρχων) εκεί όπου οι ιδανικότεροι και πλέον ψηφισμένοι σύμβουλοι μπορεί να είναι αλλοδαποί. Αν και η Ελλάδα δυστυχώς δεν έχει ακόμη επικυρώσει τη Διεθνή Σύμβαση για τη συμμετοχή των Μεταναστών στη Δημόσια Ζωή μπορεί τουλάχιστον να μη βλάψει τη δημοκρατική της συνοχή αποδίδοντας ίσα δικαιώματα πολιτικής συμμετοχής στους επί μακρόν διαμένοντες (όπως άλλωστε υποδεικνύει και η σχετική οδηγία 2003/109/ΕΚ).

απόσπασμα κειμένου υπογραφών «Αξίζει να φανταστούμε μια νέα ελληνική κοινωνία» http://www.petitiononline.com/greekcit/petition.html

Σόνια Μητραλιά, καμπάνια «Όχι στο ρατσισμό από την κούνια»

Ήταν για εμάς από την αρχή σαφές ότι το νομοσχέδιο για την ιθαγένεια των παιδιών των μεταναστών και για τους μετανάστες δεν συνιστούσε απολύτως κανένα «θετικό πρώτο βήμα» προς τη σωστή κατεύθυνση. Από τη πρώτη στιγμή, δηλαδή από το τηλεοπτικό σώου της ζωντανής μετάδοσης του υπουργικού συμβουλίου που αφιερώθηκε στη παρουσίαση των μεταναστευτικών μέτρων, η κυβέρνηση έσπευσε –και όχι μόνο δια στόματος Χρυσοχοϊδη- να ξεκαθαρίσει ότι οι όποιες παραχωρήσεις δικαιωμάτων δεν είναι μια στοιχειώδης πράξη δικαιοσύνης στο όνομα των διεθνώς κατοχυρωμένων ανθρώπινων δικαιωμάτων αλλά αποτελούν την άλλη όψη ή το αντάλλαγμα για τη σκλήρυνση της καταστολής εναντίον τους. Κυνικότατα μας γνωστοποίησαν, και μάλιστα με τη μεγαλύτερη δυνατή σαφήνεια, ότι η μεταναστευτική τους πολιτική συνοψίζεται στο γνωστό συνδυασμό καρότου και μαστίγιου. Ή μάλλον λίγου καρότου και πολύ μαστίγιου…

Η κυβέρνηση διευκρίνισε ότι το (λίγο) καρότο ήταν για  μια μικρή μειοψηφία μεταναστών και για λίγα παιδιά μεταναστών και το (πολύ) μαστίγιο για τη μεγάλη πλειοψηφία τους. Με άλλα λόγια, διαίρει και βασίλευε, χωρίζοντας τους μετανάστες όχι μόνο σε «νόμιμους» και «λαθραίους», αλλά και τους ίδιους τους «νόμιμους» και τα παιδιά τους σε πολλές κατηγορίες  με άνισα δικαιώματα!

Νάνσυ Κατσαΐτη,  μέλος της κίνησης «Απελάστε το Ρατσισμό»

Στο πρώτο άκουσμα  αυτού του νομοσχεδίου θα μπορούσε να πει κανείς, ότι επιτέλους έρχεται μια δικαίωση των αγώνων του μεταναστευτικού- αντιρατσιστικού κινήματος σε βασικά ζητήματα δικαιωμάτων. Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ κατώτερη των προσδοκιών. Επί της ουσίας από το δικαίωμα απόκτησης ιθαγένειας αποκλείονται τα 2/3 από τα παιδιά που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στη χώρα. Τα «κουτσουρεμένα»  πολιτικά δικαιώματα, θα αποκτήσουν, τελικά, κάποιες λίγες χιλιάδες, ενώ θα αποκλειστούν εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες που ζουν για πολλά χρόνια νόμιμα στην Ελλάδα.

Το ΠΑΣΟΚ κάνει  μεγαλόστομες εξαγγελίες και στην πραγματικότητα δίνει «ψίχουλα» και δημιουργεί επιπρόσθετους ρατσιστικούς διαχωρισμούς ανάμεσα στους ίδιους τους μετανάστες. Η «μηδενική ανοχή στη λαθρομετανάστευση» του Χρυσοχοΐδη όμως, εφαρμόζεται στο ακέραιο παντού. ΛΑΟΣ και φασιστικές οργανώσεις εκμεταλλεύονται ακόμα  κι αυτές τις πενιχρές παραχωρήσεις, οργανώνουν ρατσιστική προπαγάνδα, προκειμένου  να κερδίσουν τμήμα της κοινωνίας  στις πιο αντιδραστικές απόψεις. Αυτή την περίοδο η κυβέρνηση ενορχηστρώνει την πιο άγρια επίθεση στο σύνολο των εργαζόμενων και της νεολαίας. Για να απαντήσουμε  σε όλα αυτά, χρειαζόμαστε την ενωμένη δράση μεταναστών και ελλήνων στη βάση των κοινών συμφερόντων μας. Σε αυτή τη βάση χρειαζόμαστε τους μετανάστες ίσους δίπλα μας, με πλήρη εργασιακά, συνδικαλιστικά και πολιτικά δικαιώματα. Τα μέτωπα μας είναι η μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης και η ακροδεξιά στο σύνολο της. Χωρίς απάντηση στο ρατσισμό, σε μια τέτοια περίοδο, δεν μπορεί να υπάρξει απάντηση στην κρίση.

Γι’ αυτό αντιρατσιστική δράση παντού!

Μοαβία Αχμέτ, Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών

Αυτό το μέτρο αλλάζει την λογική της μεταναστευτικής πολιτικής της χώρας από το 1929. Οι πολιτικές εκείνες βασίστηκαν σε συγκεκριμένη λογική, η οποία θεωρεί ότι ο μετανάστης βρίσκεται προσωρινά στην χώρα. Μιλάμε πια όχι μόνο για μόνιμη διαμονή αλλά και για υπηκοότητα. Έρχεται σε μια στιγμή σημαντική κυρίως για την δεύτερη γενιά και σε μια στιγμή οικονομικής κρίσης. Με αυτό το μέτρο η δεύτερη γενιά εφοδιάζεται με δικαιώματα που θα της επιτρέψουν να ανταγωνίζεται ισότιμα στην αγορά εργασίας.

Βεβαίως το νομοσχέδιο έχει παραλείψεις και ασάφειες. Είναι πιθανόν να αφήσει μια μερίδα ανθρώπων εκτός, αλλά ελπίζω να είναι μια αρχή,  η οποία μπορεί να βελτιωθεί στη συνέχεια. Το δικαίωμα ψήφου δεν είναι προνόμιο αλλά μια ευθύνη.