Το νέο "σύστημα ανακύκλωσης" στην Αθήνα

Στις αρχές του 2009, ο ΥΠΕΧΩΔΕ Γ. Σουφλιάς ενέκρινε εσπευσμένα την έναρξη ενός νέου συλλογικού συστήματος ανακύκλωσης συσκευασιών, το οποίο θα λειτουργεί εκ παραλλήλου με εκείνο των γνωστών «μπλε κάδων» υλικών συσκευασίας. Αυτό το εναλλακτικό σύστημα, που τιτλοφορείται «ανταποδοτικό», εισάγει την ευρεία χρήση μηχανημάτων υψηλής τεχνολογίας (Ολοκληρωμένων Κέντρων Ανακύκλωσης) όπως ονομάζονται οι γνωστές μεγάλες κατασκευές στις πλατείες, στις οποίες τα ανακυκλώσιμα υλικά συσκευασίας παραλαμβάνονται, αναγνωρίζονται, διαχωρίζονται και τεμαχίζονται ή συμπιέζονται. Παράλληλο δίνουν πίσω μικρό αντίτιμο στο χρήστη για επιστροφή ή διάθεση σε κάποιο καλό σκοπό.

Στο μετοχικό κεφάλαιο του νέου, πανελλαδικής εμβέλειας, συστήματος ανακύκλωσης, θα συμμετέχουν δήμοι και ιδιωτικές εταιρείες. Στόχος τους είναι, το εναλλακτικό σύστημα να αποσπάσει μερίδιο από τη χρηματοδότηση της «πίτας της ανακύκλωσης», δηλ. από τις υποχρεωτικές εισφορές των εταιριών σε κάποιο εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης.

Το συνολικό εγχείρημα παρουσιάζεται (με πολύ αισιόδοξους υπολογισμούς) οικονομοτεχνικά οριακά βιώσιμο, αντλώντας πόρους από τις εισφορές των εταιρειών-υπόχρεων (60%), την ενοικίαση διαφημιστικού χώρου (20%) και την πώληση των συλλεγόμενων πρώτων υλών (20%). Ο Δήμος εμφανίζεται να μη ζημιώνεται από την εφαρμογή του νέου συστήματα, αλλά στην πραγματικότητα επιχορηγεί έμεσσα το νέο σύστημα, παρέχοντας δωρεάν διαφήμιση και χώρους τοποθέτησης των μηχανημάτων.

Φαίνεται ότι ο Δήμος επιλέγει την «εύκολη» λύση της πλήρους εξωτερικής ανάθεσης μέρους του τομέα της ανακύκλωσης σε μια τρίτη εταιρεία που αναλαμβάνει όλα τα υπόλοιπα (καθημερινή διαχείριση, προώθηση συστήματος, εμπορία υλικών).

Με αυτό τον τρόπο, ο Δήμος θέλει να αποφύγει να αναδιοργανώσει την υπηρεσία καθαριότητας, όπως στοιχειωδώς απαιτεί το σύστημα των «μπλε κάδων» της ΕΕΑΑ. Η Δημοτική Αρχή επιλέγει την εύκολη (και αρκούντως θεαματική) λύση των «ολοκληρωμένων κέντρων ανακύκλωσης» σε μερικές ακόμη κεντρικές πλατείες της πόλης. Παραμένει βέβαια ασαφής η έκταση που θα πάρει η υλοποίησή της στα όρια του Δήμου

Επιπλέον, οι ειδικοί θέτουν και άλλα ευρύτερα διαχειριστικά ερωτήματα: «Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στον υπάρχοντα σχεδιασμό Ανάπτυξης Κέντρων Διαλογής Υλικών και άλλων υποδομών; Πώς θα χρηματοδοτηθεί η ανακύκλωση (υποδομές, κάδοι, φορτηγά, διαφορικό κόστος συλλογής και μεταφοράς κ.ά.) με βάση τον σχεδιασμό που έχει καταθέσει το σημερινό σύστημα 'Ανακύκλωση Α.Ε.', αφού προβλέπεται να 'αφαιρεθεί' το 40% των εισφορών των υπόχρεων; Θα αποσυρθούν (μπλε) κάδοι, εξοπλισμός, ή θα περιοριστούν τα προγράμματα σε διάφορες περιοχές;»

Για παράδειγμα, δεν μας απαντάνε στο τι θα κάνει ο Δήμος Αθηναίων με τους υπάρχοντες 1500-2000 μπλε κάδους που υπάρχουν, ατάκτως ειρημένοι στους δρόμους της πόλης, από την προεκλογική περίοδο του 2006. Μάλλον ισχύει ότι η συστηματική απαξίωση αυτού του «πιλοτικού προγράμματος» ανακύκλωσης, που ποτέ δεν επεκτάθηκε και λειτούργησε χωρίς ενημέρωση των πολιτών, «ανοίγει το δρόμο» για την επίσημη εγκατάλειψή του από τη δημοτική αρχή…

Αυτό δεν είναι ανακύκλωση!

Τα μηχανήματα που στοχεύει να εγκαταστήσει ο Δήμος δεν μπορούν να συμβάλλουν επαρκώς στην επίτευξη των δεσμευτικών στόχων της ανακύκλωσης και μόνο συμπληρωματικά θα χρησίμευαν για τη διαχείριση ενός μικρού ποσοστού των απορριμμάτων της πόλης. Θα μπορούσαν να έχουν κάποιο εκπαιδευτικό ρόλο, αλλά κυρίως εξυπηρετούν την προβολή των εταιριών που διαφημίζονται σε αυτά και την εικόνα μιας δημοτικής αρχής που «προωθεί την ανακύκλωση»…

Παρόμοιες ενστάσεις και παρατηρήσεις υποβλήθηκαν και από τους εκπροσώπους των ΜΚΟ στην αρμόδια επιτροπή του ΥΠΕΧΩΔΕ: "Δεν αποδεικνύεται ότι τα δεδομένα μηχανήματα μπορεί να πετύχουν πραγματική συλλογή του 40% των υλικών συσκευασίας, μιας και  οι αποδόσεις τους (όπως παρουσιάζονται στη μελέτη) συγκρίνονται με ειδικές συνθήκες, π.χ. Φωκίωνος Νέγρη, πλατείες στην Αθήνα, εκδηλώσεις στο Σύνταγμα και όχι με τις συνθήκες που επικρατούν σε απομακρυσμένες περιοχές και δήμους".

Κατά μέσον όρο θα αντιστοιχεί ένα κέντρο (μηχάνημα ανταποδοτικής ανακύκλωσης) για 15.000 περίπου πολίτες, γεγονός που σημαίνει ότι απαιτείται η μεταφορά των συσκευασιών σε μεγάλες αποστάσεις όταν η εμπειρία δείχνει πως η ανακύκλωση "δεν μπορεί να είναι υπόθεση καθημερινής επιλογής αν οι αποστάσεις των σημείων όπου ο πολίτης μπορεί να αποθέσει τα προς ανακύκλωση υλικά ξεπερνάνε τα 200 μέτρα".

Συνεπώς, τα μηχανήματα αυτά έχουν περιορισμένο εύρος χρήσης και αποτελεσμάτων σε σχέση με τα αποκεντρωμένα συστήματα σε κάθε δρόμο και γειτονιά, τα οποία μετατρέπουν την ανακύκλωση σε μια απλή, καθημερινή διαδικασία ρουτίνας για τους Δημότες.

Για την Ανοιχτή Πόλη, ιδεατή λύση είναι η διαλογή των ανακυκλώσιμων υλικών σε κάθε γειτονιά της πόλης, με χρήση ειδικών κάδων (πχ. μπλε) που θα εκτοπίζουν αντίστοιχα συμβατικούς κάδους σύμμεικτων απορριμμάτων. Δηλαδή, το να έχει διαθέσιμο κάθε κάτοικος της πόλης έναν υποδοχέα ανακυκλωσίμων υλικών όσο πιο κοντά στην πόρτα του γίνεται…

Η ενίσχυση της πρόληψης παραγωγής απορριμμάτων και η ανακύκλωση με διαλογή στην πηγή, είναι η πολιτική που ελαχιστοποιεί την ποσότητα και αλλάζει ριζικά την ποιότητα των αποβλήτων, δημιουργεί ένα εναλλακτικό μοντέλο χρήσης των πόρων ενώ συμβάλλει ουσιαστικά στην αναδιοργάνωση των κοινωνικών σχέσεων και είναι τεχνικοοικονομικά πιο εφαρμόσιμη. Ο Δήμος Αθηναίων δεν προχωράει σε αυτή την κατεύθυνση.