Θεσμοθέτηση του Μητροπολιτικού Πάρκου Γουδή και του Μητροπολιτικού πάρκου Ιλισίων

1.   Η θεσμοθέτηση του Μητροπολιτικού Πάρκου Γουδή εκκρεμεί ήδη για τρεις δεκαετίες με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζονται τα προβλήματα, ενώ ταυτόχρονα δεν επιλύονται εκκρεμότητες που αφορούν κυρίως στο ιδιοκτησιακό καθεστώς και στη συνεννόηση των φορέων που εμπλέκονται.

Η σημερινή υλοποίηση της θεσμοθέτησης των δύο μητροπολιτικών πάρκων από το ΥΠΕΚΑ (με την προσθήκη του Πάρκου Ιλισίων στο Πάρκο Γουδή), όπως συμπεριλαμβάνεται στο Π.Δ. για την προστασία του Υμηττού, συνιστά θετική εξέλιξη η οποία προέκυψε μετά και από μακροχρόνιο αγώνα φορέων πολιτών και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Σημαντικό ρόλο έπαιξε, επίσης, το «Ερευνητικό Πρόγραμμα για το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή» του ΕΜΠ – η μελέτη αυτή σήμερα επικαιροποιείται. Ο Δήμος Αθηναίων, στο πλαίσιο της διαβούλευσης που είχε ξεκινήσει το 2008 από τότε το ΥΠΕΧΩΔΕ, είχε υποστηρίξει την ανάγκη    να θεσμοθετηθεί το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή και να συμπεριληφθεί σ’ αυτό και το Πάρκο Ιλισίων. 
 
ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΚΟΥ
ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ  ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

2.  Η απώλεια χρόνου δεν επιτρέπει πλέον η εκπεφρασμένη βούληση του ΥΠΕΚΑ να λάβει τη μορφή γενικών μόνο αρχών προστασίας, όσο θετικές και αν είναι, αλλά επιτάσσει να υπάρξει συγκροτημένο σχέδιο και πρόγραμμα εφαρμογής που θα οδηγεί με συγκεκριμένη μεθοδολογία και στάδια παρεμβάσεων στην ενότητα και αναβάθμιση του σημερινού χώρου, που είναι κατακερματισμένος και μη προσβάσιμος, ώστε τα Μητροπολιτικά Πάρκα Γουδή και Ιλισίων να υλοποιηθούν.

Απ’ αυτή την άποψη πρέπει το ΥΠΕΚΑ να προχωρήσει στην ενδελεχή επεξεργασία κατευθυντήριων, κανονιστικών και σχεδιαστικών ρυθμίσεων, σε συνδυασμό με διαδικασίες διαβούλευσης μεταξύ των φορέων  για την επίλυση του ιδιοκτησιακού και την ενσωμάτωση κάθε ελεύθερου και πράσινου χώρου σ’ ένα ενιαίο σχέδιο. Στη βάση αυτή θα ήταν  ορθότερο και αποτελεσματικότερο να γίνει αυτόνομα η ρύθμιση των Μητροπολιτικών Πάρκων  από το υπό επεξεργασία νέο Π.Δ. προστασίας του Υμηττού, στο πλαίσιο πάντα της απόφασης του ΟΡΣΑ «ότι η ζώνη Δ καθορίζεται ως περιοχή σύνδεσης του ορεινού όγκου με την πόλη και κοινόχρηστος χώρος αναψυχής εντός της οποίας ιδρύονται το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή (Δ1) και το Μητροπολιτικό Πάρκο Ιλισίων (Δ2)». 

3.  Τα αναφερόμενα στην απόφαση του ΟΡΣΑ – από ζώνη Δ – Μητροπολιτικά Πάρκα Γουδή και Ιλισίων μέχρι και ζώνη Ε – ειδικές χρήσεις – γίνονται αποδεκτά, πρέπει, όμως, να εξειδικευτούν σε στάδια και διαδικασίες εφαρμογής,  πολύ περισσότερο που η σημερινή πραγματικότητα θεσμικά, ιδιοκτησιακά, από πλευράς χρήσεων, πραγματοποιημένης και δυνατής δόμησης κ.λπ., εμφανίζεται εξαιρετικά πολύπλοκη και συγκεχυμένη. Ελλείψει τέτοιου συγκεκριμένου προγράμματος υπάρχει βάσιμος φόβος η εικόνα του κατακερματισμού του χώρου να μην αλλάξει και τα Μητροπολιτικά Πάρκα να θεσμοθετηθούν και ο χώρος να προστατευθεί τυπικά, αλλά να μην αποκτήσουν ποτέ σάρκα και οστά ως πάρκο.

Στην  εκτίμηση αυτή συντείνει και το γεγονός  ότι δεν προωθείται η δημιουργία Φορέα Οργάνωσης και Διαχείρισης του Πάρκου. Ακόμα και με διακηρυγμένη την πρόθεση δημιουργίας ενιαίου φορέα για το αστικό πράσινο σε επίπεδο Αττικής,  η οποία είναι ορθή σε επίπεδο αρχής, θα έπρεπε να υπάρξει ειδικά για το Γουδή ένα μνημόνιο και μια μορφή δημόσιας συνεργασίας ανάμεσα στο ΥΠΕΚΑ/ΟΡΣΑ, τα συναρμόδια Υπουργεία και τους δήμους Αθηναίων, Ζωγράφου και Παπάγου, ώστε να είναι σαφές ότι η θεσμική ρύθμιση συμβάλλει πράγματι στην υλοποίηση του Πάρκου και στην εξασφάλιση του κοινόχρηστου χαρακτήρα του. Επίσης, είναι αναγκαία η δημιουργία ενός τοπικού συμβουλίου που, πέρα από τους φορείς, θα δίνει σημαντικό ρόλο στους πολίτες. Ο «φορέας ομπρέλα» κινδυνεύει να απωλέσει τη σχέση του με τα τοπικά πράγματα και να μην εξασφαλίζει μια δημοκρατική σχέση με την κοινωνία των πολιτών. Ο Δήμος Αθηναίων θα πρέπει να γνωμοδοτήσει στο στάδιο της επεξεργασίας της ρύθμισης για τον ενιαίο φορέα.

4.  Λόγω της παραπάνω πολυπλοκότητας σωστά επιλέγεται ένα πολεοδομικό εργαλείο όπως η ΖΕΑ, τόσο για την περιοχή του πυρήνα του Πάρκου όσο και για την Περιφερειακή Ζώνη, γίνεται και η πρόβλεψη για ενιαία κωδικοποίηση των ρυθμίσεων με επόμενο Π.Δ. Όμως δεν αξιοποιούνται επαρκώς οι θεσμικές δυνατότητες του ίδιου του ΡΣΑ (Ν1515/85), βάσει του οποίου γίνεται η θεσμοθέτηση, ώστε να τεθούν κατευθύνσεις και δεσμεύσεις προς το επόμενο Π.Δ. αλλά και προς το Σχέδιο Γενικής Διάταξης (ΣΓΔ), σε επίπεδο χρήσεων, δόμησης, διαμορφώσεων, κυκλοφορίας- στάθμευσης και διαχείρισης. Τούτο είναι αναγκαίο επειδή μέχρι την λήξη της αναστολής οικοδομικών εργασιών, δεν θα έχουν γίνει οι αναγκαίες τροποποιήσεις του σχεδίου, ώστε να μειωθούν οι ισχύοντες όροι δόμησης, από τα επί μέρους Π.Δ. 

5.  Όσον αφορά στον Πυρήνα του Μητροπολιτικού Πάρκου γίνονται αποδεκτά όσα περιγράφονται στην απόφαση της Ε.Ε. του ΟΡΣΑ. Όμως, επειδή στην έκταση του Πυρήνα, το Υπουργείο Άμυνας, το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, το Υπουργείο Πολιτισμού (Τουριστικά Ακίνητα), το Υπουργείο Οικονομικών (ΚΕΔ) κλπ., έχουν δεσμεύσει και νέμονται κατά το δοκούν μεγάλο μέρος της έκτασης, είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης και μάλιστα στο ανώτερο δυνατό επίπεδο (αφού εμπλέκεται το μισό υπουργικό συμβούλιο), η παραχώρηση του χώρου για τη δημιουργία του Πάρκου να γίνει άμεσα. Για παράδειγμα η έκταση περί την Σχολή Χωροφυλακής είναι χαρακτηρισμένη ως ΚΧ από το 2001 και θα έπρεπε να προχωρήσει η εφαρμογή αυτής της πρόβλεψης.

6.  Σχετικά με την Περιφερειακή Ζώνη Ελέγχου το σημαντικότερο ζήτημα είναι αυτό της ρύθμισης χρήσεων και όρων δόμησης στην κατεύθυνση προστασίας των πράσινων θώκων. Μ’ αυτή την έννοια συνιστά πρόβλημα το ότι δεν ξεκαθαρίζονται τα σημεία επικάλυψης του συγκεκριμένου Π.Δ. με άλλες, υφιστάμενες θεσμικές ρυθμίσεις που κινούνται σε τελείως διαφορετική κατεύθυνση επίσης, θα πρέπει άμεσα να θεσμοθετηθεί ότι στο επόμενο στάδιο θα γίνει μείωση των ισχυόντων συντελεστών δόμησης. Όσον αφορά τη χρήση των στρατοπέδων Ζορμπά και Φακίνου, προτείνουμε να παραμείνουν μεν τα κτίρια διοίκησης, με απομάκρυνση όμως των στρατιωτικών δραστηριοτήτων που δεν συνάδουν με το πάρκο. 

7. Η χωροθέτηση του Σταθμού  Μεταφοράς Απορριμμάτων (ΣΜΑ) δίπλα σε νοσοκομεία και στον πυκνό αστικό ιστό του δήμου Παπάγου, κρίνεται αντιφατική και υποσκάπτει τις όποιες καλές προθέσεις του νομοθέτη τόσο για το Πάρκο Γουδή όσο και για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Στην περίπτωση που ο ΣΜΑ δεν μετακινηθεί, πρέπει να ισχύσει μόνο ως προσωρινή λύση μέχρι την επέκταση της ανακύκλωσης, όχι όμως στη προτεινόμενη θέση αλλά στην εναλλακτική που προβλέπεται από τον Νόμο του 2003, δηλαδή στο πρώην εργοτάξιο της Αττικής Οδού και υπό αυστηρές προϋποθέσεις όσον αφορά στη λειτουργία του. 

8. Σχετικά με το προγραμματιζόμενο από τον Δήμο Αθηναίων «Κέντρο Απεξάρτησης» στην έκταση του πρώην Αναμορφωτηρίου Θηλέων, προτείνουμε να εξεταστεί η δυνατότητα άμεσης θεσμοθέτησης της αλλαγής χρήσης από Νεκροτομείο ώστε να προχωρήσει το πρόγραμμα με βάση τις προτεινόμενες από τον ΟΡΣΑ δεσμεύσεις όπως: να χωροθετηθεί το κτίριο στο ίχνος του κατεδαφισθέντος, να μελετηθεί με βάση τις αρχές της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής και να έχει το απαιτούμενο ύψος ώστε να μειωθεί η κάλυψη και να μη κοπούν δέντρα. 

9. Τέλος, είμαστε αντίθετοι στον Ν.3638/08 όπου, στην έκταση που ρύθμιζε το Π.Δ. 19.10.01, προβλέπει την ανέγερση κτιρίου στέγασης του Αρχηγείου της ΕΛΑΣ (αντί για Υπ. Εσωτερικών), με αύξηση της δόμησης από 20.000 τ.μ. σε 28.000 τ.μ., κατάργηση του περιγράμματος δόμησης και απόδοση του κτιρίου της Σχολής Χωροφυλακής σε «Πολιτιστικό Κέντρο Ελληνικής Αστυνομίας - ΠΟΚΕΑ», με συνοδές χρήσεις ελικοδρόμιο και υπόγειο χώρο στάθμευσης. Γενικότερα, το Αρχηγείο της ΕΛΑΣ είναι χρήση ασύμβατη με το πάρκο γι’ αυτό προτείνουμε την εξέταση της μεταφοράς του στην Αμυγδαλέζα. 

10. Τέλος και σημαντικότερο επισημαίνουμε ότι δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη των πόρων που απαιτούνται για τη δημιουργία και τη διαχείριση του Πάρκου.    

ολόκληρα τα πρακτικά της συζήτησης στο Δημοτκό συμβούλιο