"Οταν απελευθερωθούν από την Αστυνομία τα Εξάρχεια θα λάμψουν"

Από τη μία, τα Εξάρχεια είναι τόπος συνάντησης και ψυχαγωγίας νέων παιδιών, που τολμούν ν' αυθαδιάζουν στην εξουσία και να σκέφτονται τον κόσμο πέρα από τα κυρίαρχα στερεότυπα. Από την άλλη, εδώ εξακολουθεί να λειτουργεί η Αρχιτεκτονική Σχολή, αποτρέποντας τη μουσειοποίηση του Πολυτεχνείου και στεγάζοντας τη μαζική φοιτητική παρουσία καθημερινά και ιδιαίτερα σε ημέρες επετείων.

Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά στοιχεία της περιοχής, με διάρκεια και αντοχή στον χρόνο, κάνουν, μαζί με άλλα, τα Εξάρχεια έναν ιδιαίτερο, μοναδικό τόπο (locus solus) και, ταυτόχρονα, έναν τόπο στον οποίο ελλοχεύει η απείθεια που μπορεί ανά πάσα στιγμή να εκραγεί.

Το σημείο στο οποίο δολοφονήθηκε εν ψυχρώ ο 15χρονος Αλέξης, η επονομαζόμενη παραλία, των μικρών ακανόνιστων δρόμων, είναι το πιο παλιό τμήμα των Εξαρχείων. Ενας αυθαίρετος οικισμός χτίστηκε εδώ το 1840 από Κυκλαδίτες μάστορες, εργαζόμενους στην ανοικοδόμηση της Αθήνας μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους. Αυτή η γωνία του πολεοδομικού χάρτη βάφτηκε με αίμα το Σάββατο 6 Δεκεμβρίου, πράγμα που έχει συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν, καθώς η ευρύτερη περιοχή πρωταγωνίστησε στη σύγχρονη ελληνική ιστορία: εθνική αντίσταση, εμφύλιος, πολυτεχνείο, μεταπολίτευση. Η βία των κατασταλτικών μηχανισμών, συγκεκαλυμμένη ή φανερή, εκδηλώνεται στον χώρο των Εξαρχείων ακόμη και σε μέρη ψυχαγωγίας ή σε ώρες γιορτής, όπως έγινε τώρα.

Το Πολυτεχνείο και συγκεκριμένα τα κτίρια που ακουμπούν στην Πατησίων μαζί με την Αρχιτεκτονική Σχολή, είναι μνημεία της νεότερης κλασικιστικής αρχιτεκτονικής που αποπερατώθηκαν το 1876, σε σχέδια του Λύσανδρου Καυταντζόγλου. Αυτή η αρχιτεκτονική μορφή, σύμβολο της εξέγερσης του Νοέμβρη, έχει την αύρα του διαχρονικού αγώνα για την ελευθερία, το ψωμί και την παιδεία, είναι μια μορφή-μνήμη. Πρόκειται για τις εξαιρετικές εκείνες περιπτώσεις που η αρχιτεκτονική εμψυχώνεται από την παρουσία του συμπυκνωμένου χρόνου της κοινωνικής και πολιτικής εμπειρίας.

Τις τελευταίες μέρες το Πολυτεχνείο μονοπωλείται από ομάδες αναρχικών, ή όπως αλλιώς αυτοαποκαλούνται όσοι το έχουν καταλάβει, για να λειτουργήσει ως ορμητήριο στην τυφλή σύγκρουσή τους με την αστυνομία, σύγκρουση που έχει αναγάγει τον εμπρησμό σε κορυφαίο μέσο πάλης. Δεν μπορεί, λοιπόν, ν' αποτελέσει το δημοκρατικό, μαζικό και πολύμορφο κέντρο της μαθητικής, γενικότερα κοινωνικής, εξέγερσης κατά της αστυνομικής βίας και της συσσωρευμένης οργής του κόσμου.

Η διαδρομή ανάμεσα στην οδό Μεσολογγίου και το Πολυτεχνείο έχει γίνει αδιάβατη από τις φωτιές που, όταν ανάβουν, διαιρούν τα Εξάρχεια και παραμορφώνουν την πολύμορφη κοινωνική, πολιτική και αρχιτεκτονική τους φυσιογνωμία. Παρ' όλα αυτά υπάρχουν πάντα οι νοερές διαδρομές και η ισχύς του χώρου παραμένει ακατάλυτη.

Οταν τα Εξάρχεια απελευθερωθούν από την αστυνομία, θα λάμψουν μέσα στο φως της ιστορικής και σύγχρονης παρουσίας τους. Θα επικοινωνήσουν μεταξύ τους όλα τα σημεία της συνοικίας για τα οποία θα μπορούσαμε να μιλήσουμε διεξοδικά σε μια άλλη, λιγότερο φορτισμένη, στιγμή.