Φιλί ζωής για το 401

Η τύχη του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου, του ιστορικού συνόλου 15 λιθόκτιστων κτιρίων, ριζωμένου από το 19ο αιώνα στις παρυφές του Λυκαβηττού, κρίνεται πολύ σύντομα από το υπουργείο Πολιτισμού.

Η 30ετής περιπέτεια της διάσωσής τους υποστηρίζεται τώρα από τη συλλογή υπογραφών Αθηναίων που τάσσονται υπέρ του χαρακτηρισμού τους ως διατηρητέων.

Με πρωτοβουλία της Μη Κερδοσκοπικής Εταιρίας Monumenta συγκεντρώνονται εδώ και λίγες ημέρες υπογραφές στη διεύθυνση http://www.petitiononline.com/001Mon/petition.html και παράλληλα εγκαινιάζεται ένα blog (http://savepr401.wordpress.com/) με πλούσιο υλικό για την ιστορία και τη σημασία της αρχιτεκτονικής αυτής ενότητας στον ιστό της πόλης.

Σπαρμένες σε μια έκταση 11 στρεμμάτων, ανάμεσα σε δεντροστοιχίες αιωνόβιων δέντρων και πλακόστρωτα μονοπάτια, στέκουν οι 15 νοσοκομειακές μονάδες, απομεινάρια των εγκαταστάσεων του 1ου Συντάγματος Πεζικού, η λειτουργία των οποίων ξεκίνησε το 1877. Εκτοτε, ο κτιριακός αυτός θύλακας -που εκτεινόταν μέχρι το σημερινό πάρκο Ελευθερίας και το οικόπεδο της Αμερικανικής Πρεσβείας- στέγασε χιλιάδες τραυματίες των Βαλκανικών Πολέμων, του Μακεδονικού Μετώπου, της Μικρασιατικής Εκστρατείας, του Α’ και Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, για να περάσει το 1971 στα χέρια της Εκκλησίας ύστερα από ανταλλαγή με το υπουργείο Αμυνας. «Αποτελούν ίσως το τελευταίο δείγμα της στρατιωτικής νοσοκομειακής αρχιτεκτονικής του τέλους του 19ου αιώνα· μια ενιαία αδιάσπαστη πολεοδομική ενότητα, σπάνια και μοναδική για το κέντρο της Αθήνας», σημειώνει στο σχετικό blog η αρχιτέκτονας Ελισάβετ Ηλιοπούλου.

Η προσπάθεια χαρακτηρισμού τους σε συνδυασμό με τα παρακείμενα κτίρια του πάρκου Ελευθερίας ξεκινάει το 1980 από το Δήμο Αθηναίων, την 1η Εφορεία Νεότερων Μνημείων και τον Οργανισμό Αθήνας για να σωθούν τελικά 17 χρόνια αργότερα μόνο τα δεύτερα.

Οι κάτοικοι της περιοχής κινητοποιήθηκαν πιο οργανωμένα όταν έγινε γνωστή η πρόθεση της Εκκλησίας να ανεγείρει στη θέση τους πολυτελές ξενοδοχείο, πράγμα που αντιβαίνει το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο της Αθήνας για τη χρήση του χώρου. «Πιστεύω ότι έχουν βασικά κριτήρια διατήρησης ως σύνολο, διότι έχουν μια αυθεντικότητα… Εχουν ένα συμβολισμό σε μια πολυεπίπεδη μνήμη… Είναι σαν ένα λείψανο, ας πούμε, μνήμης ενός αγίου, από το οποίο σώθηκε ένα κομμάτι του. Θα το καταστρέψουμε κι αυτό;», αναρωτιόταν ο σπουδαίος ακαδημαϊκός Γιώργος Λάββας σε μία από τις συνεδριάσεις του ΚΣΝΜ για το θέμα. Παρ’ όλα αυτά, το ζήτημα του χαρακτηρισμού τους εκκρεμεί από το 2002, οπότε το Κεντρικό Συμβούλιο πρότεινε τη διατήρηση 3,5 (!) από τα 15 κτίρια. Μια απόφαση που ευτυχώς δεν επικυρώθηκε από κανέναν υπουργό Πολιτισμού.

Η σημερινή πρόσκληση του Monumenta προστίθεται σε μια μακρά λίστα φορέων, οργανισμών και επιστημόνων που αναγνωρίζουν τη διατάραξη της σχέσης κτιριακού πλούτου και περιβάλλοντος και εισηγούνται την αξιοποίησή τους ως χώρους πολιτισμού και εκπαίδευσης. Ανάμεσά τους το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η πρώην Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού, η 1η Εφορεία Νεότερων Μνημείων του ΥΠΠΟ, το Ελληνικό Τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών ICOMOS, η Ελληνική Εταιρία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, ο εξωραϊστικός σύλλογος «Λυκαβηττός» και μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου Νεότερων Μνημείων.